CPI tháng 9/2026: Cú sốc nhiên liệu và nguy cơ lan truyền lạm phát

1. Thực trạng

CPI tháng 9/2026 tăng 0,62% so với tháng trước và 5,08% so với cùng kỳ, cho thấy áp lực giá cuối quý III cao hơn mức bình quân 9 tháng là 4,52%. Tuy nhiên, mức tăng trong tháng phân hóa rõ. Giao thông tăng 3,97%, giáo dục tăng 1,41%, trong khi ăn uống ngoài gia đình gần như đứng yên và văn hóa, giải trí, du lịch giảm 0,28%.

Lạm phát cơ bản chỉ tăng 0,11% so với tháng trước, cho thấy đợt tăng giá tháng 9 chưa lan rộng tương ứng sang các nhóm hàng hóa, dịch vụ khác. Dù vậy, lạm phát cơ bản so với cùng kỳ vẫn đạt 4,45%, nên áp lực giá nền còn đáng kể.

2. Nguyên nhân

Tác nhân trực tiếp là cú sốc nhiên liệu. Giá xăng tăng 9,39%, dầu diesel tăng 4,53%; riêng giao thông đóng góp 0,40 điểm phần trăm, khoảng 65% mức tăng CPI tháng 9.

Giá giáo dục tăng còn gắn với việc một số trường điều chỉnh học phí đầu năm học. Vì vậy, mức tăng tháng này chủ yếu phản ánh chi phí đẩy và điều chỉnh giá dịch vụ, chưa đủ chứng cứ để quy kết cho tổng cầu tăng nóng.

Tuy nhiên, trong bối cảnh tiêu dùng cuối cùng quý III tăng 8,96% và tích lũy tài sản tăng 21,39%, cầu nội địa mở rộng có thể giúp doanh nghiệp dễ chuyển chi phí tăng thêm vào giá bán.

Với Việt Nam, rủi ro nằm ở độ trễ truyền dẫn của giá nhiên liệu qua vận tải, phân phối và sản xuất. Lạm phát cơ bản tăng thấp trong tháng cho thấy tác động tức thời còn hạn chế, nhưng chưa loại trừ khả năng xuất hiện tác động vòng hai trong những tháng cuối năm.

3. Đề xuất giải pháp

Điều hành cần tập trung hạn chế sự lan truyền của cú sốc chi phí.

Trước mắt, bảo đảm nguồn cung xăng dầu, thực hiện minh bạch cơ chế điều chỉnh giá và theo dõi việc tăng cước vận tải để phân biệt điều chỉnh hợp lý với tăng giá vượt mức chi phí.

Các đợt điều chỉnh giá dịch vụ công cần được cân nhắc về thời điểm và quy mô, tránh cộng hưởng với giá nhiên liệu cuối năm.

Chính sách tiền tệ cần theo dõi sát lạm phát cơ bản và kỳ vọng lạm phát; mức tăng CPI tháng 9 tự nó chưa đủ để biện minh cho thắt chặt mạnh, nhưng cũng làm giảm dư địa kích thích cầu trên diện rộng.

Hỗ trợ tăng trưởng nên ưu tiên tháo gỡ ách tắc sản xuất, logistics và các dự án sớm bổ sung năng lực cung ứng. Nếu giá nhiên liệu duy trì cao, hỗ trợ có mục tiêu cho nhóm thu nhập thấp sẽ giúp bảo vệ sức mua với chi phí ngân sách thấp hơn trợ giá đại trà.